In negentien drie zeven...

Een film over de Wereld Jamboree in 1937

door Annelotte Verhaagen

Wouter Gerhard Kuyck (1886-1944) was een verwoed amateur-filmer. Hij was al in 1927 begonnen met filmen, toen hij met zijn gezin nog in Nederlands-Indië woonde. Terug in Nederland was hij naast zijn werk als directeur van de NV Nederlandse Telegraaf Maatschappij Radio Holland voorzitter van de Haarlemse Smalfilmliga. Daarnaast was hij ook actief als bestuurslid van de Kennemer padvinders, de Haarlemse afdeling van De Nederlandse Padvinders. Die twee dingen maakten dat het niet meer dan logisch was dat hij, toen eenmaal besloten was dat de wereld jamboree in 1937 vlak bij zijn woonplaats Bloemendaal zou worden gehouden, met zijn camera een rol zou vervullen in de propaganda voor die jamboree.

Die tweede Haarlem

'In Negentien Drie Zeven' is ook een beetje het verhaal van Wouter Willem Kuyck, de zoon van de filmer. Wout junior was vijftien en lid van de Haarlemse groep 'Die tweede Haarlem', toen de Wereld Jamboree in Nederland werd gehouden. Drieëneenhalf jaar eerder, op 24 december 1933, werd hij als verkenner geïnstalleerd. Een gedenkwaardig moment, wat uiteraard tot in de details werd vastgelegd door zijn vader. In de beelden van de Jamboree komen Wouter en zijn broertje en zusjes een paar keer voor. Niet alleen omdat die jamboree voor de hele familie, om niet te zeggen voor alle Nederlanders een belangrijke gebeurtenis was en ze allemaal kwamen kijken op het jamboreeterrein, maar ook omdat vader Kuyck zijn kinderen soms gebruikte als 'acteurs' in zijn films. Zo staan ze bijvoorbeeld in het filmpje 'Jamboree herinneringen' samen zeer geïnteresseerd maar zeker niet geheel spontaan, een affiche van de jamboree te bestuderen.

Een jamboree is overigens, voor degenen die niet erg goed in de wereld van scouting - zoals de organisatie tegenwoordig heet - zijn ingevoerd, een grote bijeenkomst van padvinders uit alle uithoeken van de wereld. Nog steeds wordt er eens in de vier jaar een jamboree gehouden, in 1999 was de laatste in Chili. Dat de bijeenkomst toen in Nederland gehouden werd, had nogal wat voeten in de aarde. Ten eerste was Nederland niet bepaald rijk in die jaren en of de Nederlandse padvindersorganisatie in staat zou kunnen zijn een dergelijk groots evenement te kunnen organiseren was ook nog maar de vraag. Toen echter in oktober 1936 de kogel door de kerk was, toen de regering zich officieel achter het plan had geschaard en de koningin zich als beschermvrouwe had opgeworpen, werd een enorme reclamecampagne op touw gezet. Alle Nederlandse padvinders werden gemobiliseerd om het nieuws in het hele land bekend te maken.

De filmbeelden van Wouter G. Kuyck zijn zo interessant, omdat ze een behoorlijk volledig beeld geven van de organisatie van de jamboree. Zo zijn er veel beelden van de voorbereidingen. Mooie plaatjes van het uitgestrekt terrein waar het kamp zou komen, beelden van de leiders en voortrekkers van alle geledingen van de padvinderij die ter plaatse overleg plegen en van jonge padvinders die enorme stapels hout aan het hakken zijn. Ook zien we de Nederlandse hoofdverkenner, de heer Rambonnet, die langskomt om de vorderingen te bekijken.

Wouter Kuyck is nauw bij de organisatie van de jamboree betrokken. Hij werkt bij de persdienst, de afdeling die de pers van informatie voorziet. Die drukke functie zou er wel eens de oorzaak van kunnen zijn, dat hij niet in de gelegenheid was om de aankomst van al die 28.000 deelnemers uit 43 landen te kunnen filmen. Dat moet een merkwaardig gezicht zijn: uitpuilende treinstellen die op het voor de gelegenheid uitgebreide stationnetje van Vogelenzang aankomen, en lange rijen marcherende padvinders, bepakt en bezakt op weg naar het jamboreeterrein. Ook tijdens de openingsplechtigheid, waar de twee belangrijkste gasten, koningin Wilhelmina en de oprichter van de padvinderij, de 'chief scout' lord Robert Baden-Powell een toespraak hielden, moet hij zich met andere zaken hebben beziggehouden, want hier is ook niet heel veel materiaal van teruggevonden.

Een goed beeld van de indruk die deze opening en de gebeurtenissen die daarop volgden op de aanwezige deelnemers en bezoekers moet hebben gemaakt, krijg je als kijker echter wel degelijk. Te meer omdat een groot deel van het nu bijna 65 jaar oude materiaal in kleur is gefilmd. Je bent zo geneigd om beelden van vroeger te associëren met zwart-wit, dat het bijna een vervreemdend effect heeft om de wereld van vóór de Tweede Wereldoorlog in kleur te zien. De vlaggen van alle deelnemende landen en zelfs de uniformen van al die duizenden deelnemers maken het geheel tot een kleurrijke bedoening, heel anders dan je zou verwachten van een tentenkamp waar 28.000 leden van dezelfde organisatie bivakkeerden.

Idealen van vrede en vriendschap

Maar wat op mij de meeste indruk maakte en waarom ik de beelden keer op keer bekijk, weer stilzet en opnieuw bekijk, is de bijzondere sfeer van tolerantie en plezier die uit de beelden spreekt. Natuurlijk kan je niet anders dan met het historisch besef van nu naar het materiaal kijken en je verwonderen over de idealen van vrede en vriendschap over de grenzen, die zo spoedig na die zomer van 1937 compleet verloren zouden gaan. Maar daarom is het extra interessant en ook ontroerend om al die nationaliteiten zo vreedzaam bij elkaar te zien. Er is een reeks shots in de film, waarop vertegenwoordigers van alle landen te zien zijn. De camera maakt een beweging langs een lange rij jonge mannen, die met de armen over elkaars schouders staan te lachen en te zingen. Als je goed kijkt, kun je het woord 'jamboree' liplezen. Er staan Joegoslaven, Finnen, Polen, Indiërs, Amerikanen, allemaal arm in arm, precies zoals Baden-Powell het graag ziet: als een 'jongeren volkenbond'. Allemaal zijn ze in uniform maar ieder land heeft zo zijn eigenheden, al springen een paar er echt uit: de Syriërs hebben hoeden die eruit zien als brandweerhelmen, Mexicanen dragen enorme sombrero's en de Schotten dragen natuurlijk een roodgeruite kilt.

Dan zijn er beelden van het terrein waar winkels zijn ingericht en waar duizenden bezoekers per dag komen flaneren, en van de subkampen waar de verkenners hun tenten hebben opgeslagen. Elke dag geven de verschillende landen onder grote publieke belangstelling demonstraties in de arena. Deze zijn vaak folkloristisch van aard, maar sommigen verzinnen zelf nieuwe verhalen. Frankrijk toont zelfs een spectaculaire zeeslag, compleet met schepen en explosies. In de Jamboree Post, de dagkrant van de jamboree, staat te lezen dat dit een heel stichtelijk, symbolisch spel was, waar de goede padvinders vechten tegen de elementen huichelachtigheid, vuilheid en ziekte en waarin zij hun tegenstanders uiteindelijk weten te besmetten met de ware 'padvindersbacil'.

In diezelfde Jamboree Post wordt in het laatste nummer op 10 augustus in drie talen aangekondigd dat er een 16mm film over de jamboree in de maak is: de officiële jamboreefilm. Men kan bij het hoofdkantoor van de padvinderij in Den Haag de film met een lengte van 120 meter voor fl. 45, - bestellen, met tussentitels in het Duits, Frans of Engels, maar er zijn ook korte delen van 60 meter op 8mm beschikbaar, die kosten fl. 15, -, alsmede flitsen over verschillende onderwerpen, voor fl. 12,- op 16mm en fl. 5, - op 8mm. Of deze film ooit af is gekomen, en of er wellicht meer cameralieden waren die hier een bijdrage aan hebben geleverd, is onbekend. Een afgeronde film is in ieder geval niet gevonden, maar dat is niet heel erg verwonderlijk. Enkele jaren na de jamboree was het immers oorlog, de padvinderij werd verboden en veel van de archieven en materialen werden door de Duitsers in beslag genomen.

Het smalfilmmuseum heeft inmiddels een groot aantal meters film van de hand van Kuyck geconserveerd, waarvan sommige delen een titel hebben meegekregen en ook zijn er tussentitels in het Engels gevonden. Dit materiaal is prachtig geconserveerd en is nu, samen met een aantal radiofragmenten en muziek uit de jaren '30 tot een nieuw geheel gesmeed, onder de titel: 'In negentien Drie zeven'. Op 17 februari 2002 ging deze jamboreefilm, die werd geproduceerd door Media archief.nl, in première het NAA Omroepmuseum.

Met veel dank aan de heer W. Kuyck voor het beschikbaar stellen van het filmmateriaal en een groot aantal documenten, foto's en boeken over de padvinderij en de jamboree.

De film is te zien op:
het Nederlands Film Festival in Utrecht:
26 september 2002 om 19.30 uur in Hoogt 1
29 september 2002 om 14.00 uur in Hoogt 3

23 november 2002 AEI annual meeting in Helsinki, Finland
8 december 2002 om 15.00 uur in Filmtheater Hilversum